رفتن به بالا
  • پنجشنبه - ۲۰ خرداد ۱۴۰۰ - ۱۹:۴۸
  • کد خبر : ۶۳۷۷
  • مشاهده :  24 بازدید
  • چاپ خبر : اهمیت و کاربرد GIS در شهرسازی و برنامه ریزی شهری

اهمیت و کاربرد GIS در شهرسازی و برنامه ریزی شهری

اهمیت و کاربرد GIS در شهرسازی و برنامه ریزی شهریبا پیشرفت سریع فناوری کامپیوتری در هر دو زمینه سخت افزار و نرم افزار استفاده از سیستمهای اطلاعات جغرافیایی روز به روز گسترده‌تر و فراگیرتر می‌شود. این سیستم توانایی تصمیم گیری را افزایش می‌دهد. GIS برای کار با داده هایی که وابستگی مکانی و جغرافیایی را […]

اهمیت و کاربرد GIS در شهرسازی و برنامه ریزی شهری
با پیشرفت سریع فناوری کامپیوتری در هر دو زمینه سخت افزار و نرم افزار استفاده از سیستمهای اطلاعات جغرافیایی روز به روز گسترده‌تر و فراگیرتر می‌شود. این سیستم توانایی تصمیم گیری را افزایش می‌دهد. GIS برای کار با داده هایی که وابستگی مکانی و جغرافیایی را دارند طراحی شده است. کاربد این سیستم در هر رشته ای متفاوت از سایر رشته ها است.(ثنایی نژاد، ص ۱۸-۱۴).

قدرت و توان اعجاب آور این سیستم ها در پردازش دقیق، سریع و با قابلیت تکرار حجم زیادی از داده ها، نگرانی محققین را برای استفاده از این تکنیک بر طرف نموده است و از سویی دیگر موجب شده تا رؤیای همیشگی محققین در امر ابداع روشهای جدید تجزیه و تحلیل داده های مکانی و غیر مکانی با قابلیت چشمگیر به حقیقت نزدیک شود. امروزه با امکان دسترسی آسان و ارزان به برنامه های مختلف کامپیوتری، استفاده از فناوری سیستمهای اطلاعات جغرافیایی نیز همگانی، و شرایط فراهم شده حتی به کاربران مبتدی امکان میدهد که نقشه های پیچیده جغرافیایی را بر هم منطبق نموده و بهترین مکان مورد نیاز را انتخاب نمایند. ویژگی با ارزشی که این سیستمهای را از دیگر سیستمهای اطلاعاتی جـدا می‌کــند، توانایـی بکارگیــری تــوأم داده‌هـای مکانــی ( Spatial data ) و توصیفـی

(Non spatial data) است. چراکه داده های توصیفی ممکن است دارای موقعیت مکانی باشند(همان چیزیکه در شهرسازی وجود دارد یعنی پدیده های شهری). به بیانی دیگر هر عارضه دارای خصوصیات یا توضیحات متعلق به خود بوده و با استفاده از این موقعیت مکانی، ویژگیها و خصوصیات هر عارضه قابل دسترسی و استخراج می‌باشد (حسین نژاد، قدیمی عروسی محله، مقدمه – ارنوف، ص ۱۵۱).

حجم داده های جغرافیایی در شهرسازی و برنامه ریزی شهری معمولا‏ بسیار زیاد می‌باشد چراکه ممکن است با صدها یا هزاران نوع عارضه سروکار داشته باشیم و صدها مشخصه به یک عارضه نسبت داده شوند که ممکن است بصورت نقشه، جدول یا فهرستی از اسامی و آدرس ها باشند و کارکردن با این حجم زیاد داده ها با روشهای معمولی و بدون کامپیوتر بسیار مشکل و وقت گیر است و در برخی مواقع غیر ممکن است. با کمک GIS براحتی می توان انواع پردازشها و تجزیه و تحلیلها را با صرفه جویی در هزینه و زمان انجام داد (ارنوف ص ۲-۱).

درست یکسال بعد از بکارگیری اولین GIS برای کمک به مسائل طبیعی و بازسازی و گسترش زمینهای کشاورزی در کانادا CGIS)در سال ۱۹۶۴) ، اولین کنفرانس برنامه ها و سیستمهای اطلاعات برنامه ریزی شهری (Urban planning Information system and programs) به تشکیل شد. کنفرانسی که به تأسیس انجمن اطلاعات شهری و منطقه‌ای(Urban and Regional Information system Association) کاربری زمین‌های نیویورک در سال ۱۹۶۷ و اطلاعات مدیریت زمینهای مینزوتا ((Minnesota land Management Information در سال ۱۹۶۹ انجامید(ثنایی نژاد، ص ۳۰).

سیستم اطلاعاتی جغرافیایی GIS قدرت بازنمایی جهان را به اشکال متفاوت برای اهداف مختلف به طریق بازیافت اطلاعات از پایگاه اطلاعاتی کامپیوتری دارد. تولد شهرسازی به عنوان حرفه ای تخصصی از نگرش به جهان به طریقی خاص و بر اساس نقشه های دو بعدی که جنبه معینی از محیط را برتر می‌شمارد صورت گرفت. از آنجا که مرگ شهرسازی در چنین چارچوب محدودی حتمی است زندگی آینده شهرسازی فقط متکی به نقشه های تخصصی است که بر اساس مطالعات و شناخت علمی تهیه و در GIS با اهداف تعریف شده ذخیره و شکل می‌گیرد.

کاربرد GIS در شهرسازی

اهمیت سیستم های اطلاعات جغرافیایی در شهرسازی تا بدانجاست که عدم بکارگیری آن به نوعی مرگ شهرسازی قلمداد می شود (نوریان ، ص۱۰۱).

در این سیستم‌ها می توان نقشه های منفرد (Single map) را سریع و با هزینه کم تهیه نمود از آنجا که آنالیز مجدد (re–analyzing) در این سیستم نسبتا ارزان و سریع می باشد لذا می‌توان برای طراحی‌های پیچیده، حالات مختلف را تجزیه و تحلیل و بررسی نموده و نهایتا با مقایسه نتایج حاصل به نتیجه‌ای مطلوب رسید. در حالیکه این عمل بطور دستی روی نقشه های کاغذی عملا بسیار وقتگیر و پرهزینه می‌باشد (ارنوف، ص ۸).

از نظر برنامه ریزان شهری و روستایی، متخصصان زیست محیطی و دیگر کاربران GIS ، این گونه سیستمها ابزاری برای تشخیص داده های جغرافیایی و ترکیبهای مختلف آنها ( با توجه به منابع گوناگون ، کنترل و ارزیابی شرایط زیست محیطی و مدل سازی با پیش بینی پیامدهای تغییرات انسانی در محیط زیست) می‌باشد (خواجه ،مدیری، ص ۳۲).

با این تفاسیرهر روز می‌توان شاهد کاربردی جدیدی از G IS بود. تهیه فهرست جامعی از کاربردهای این تکنیک به عنوان راهنمای کامل معرفی دامنه استفاده از آن بطور اعم (در کلیه رشته های مربوطه) و نیز به طور اخص (در زمینه شهرسازی و برنامه ریزی شهری) امری تقریبا غیر ممکن است.

بطور کلی و خلاصه کاربردهایی که GIS در نظام شهرسازی و برنامه ریزی شهری دارد بشرح زیر می‌باشد:

آدرس شرکتهای تجاری، اطلاعات جمعیت شناسی و داده‌های فروش املاک برای کمک به تعیین محل جدید فروشگاه ، تعیین نواحی تجاری، گزینش مکان مناسب تجارت خاص، شناسایی بهینه مسیر کالا، (خواجه، مدیری، ص ۳۲۳-۳۲۲)، تخصیص مجدد منابع پس از یک سرشماری ۱۰ ساله ، جایگزین کردن سطل های زباله با چرخ های دستی زباله ، ارائه خدمات (تعمیر تجهیزات و تاسیسات شهری)، سیاستگذاری، اطلاعات املاک ، روندهای شهری (مثل مسکن) بازیافت اطلاعات (همانند بازنگری مجوزهای ساختمان و …)، مکانیابی خدمات شهری (هاکسهلد ـ ۱۰۵)، تصمیم گیری محل احداث سد، عملیات ممیزی مالیات، تحلیل و تعیین مسیرهای وسایل حمل و نقل اورژانس، نگه داری شبکه های حمل و نقل شهری و زمین های عمومی (ثنایی نژاد ص ۱۹-۱۸)، کاهش آسیب پذیری در رابطه با خطرات زلزله، انتخابات (جهت تعیین و تحلیل آراء رای دهندگان در مناطق مختلف)، بهداشت (مدیریت آبهای زیرزمینی و تحلیل مسایل ایمنی زباله ها)، مدیریت پیاده رو، ترافیک، تخصیص کاربری (ثنایی نژاد ص ۲۲۳)، مدیریت سیلاب های شهری، منطقه بندی، تجزیه و تحلیل شبکه (تعیین کوتاه ترین مسیر در شبکه ای از خیابان ها)، بهترین محل استقرار ایستگاه آتش نشانی ، نماهای سه بعدی (مثلا تصویر سه بعدی توپوگرافی و تعیین و تحلیل موقعیت شهرنسبت به عوارض توپوگرافیک)، تهیه پروفیل (طولی و عرضی) (مالمیران، ص ۷۸)، تهیه آلبومی از نقشه های شیب در مناطق شهری و غیره .

بطورکلی ۸۰ تا ۹۰ درصد کل اطلاعات جمع آوری و بکارگرفته شده به موقعیت جغرافیایی مربوط می‌شود . طبیعت جغرافیای اطلاعات پردازش شده در شهرداری و بخشداریها امروزه فرصتهای تقریبا نامحدودی برای بهبود ارائه خدمات، مدیریت و سیاست گذاری فراهم نموده است. بدین علت که اطلاعات جغرافیایی ذاتاً ارتباطی برقرار می سازند که از طریق آن امکان ادغام اطلاعات بصورت افقی در سازمان فراهم می شود. همان اطلاعات جغرافیایی امکان کلی کردن اطلاعات و ایجاد اتصال بسورت عمودی در همه سطوح را فراهم می‌کند. منظور از اطلاعات افقی مسائلی از قبیل ادغام اطلاعات ممیزی و نشانی هایی است که در فایل باز دیدار ساختمانها وجود دارد و یا ادغام آمارهای سرشماری نفوس مسکن و آمار سرشماری سوابق جنایی می باشد. اطلاعات عمودی مسائلی از قبیل اطلاعات جنایی، تعیین مالیات، اطلاعات ترکیدگی لوله آب و سایر اطلاعات جمع آوری شده از طریق آدرسها را شامل می شود که می توان آنها را به تفکیک حوزه شهری و … خلاصه نمود.

تکنولوژی GIS در حل مشکلات شهری طرق جدیدی را برای بکارگیری اطلاعات وسیعی که بهرحال بصورت کامپیوتری وجود دارد ارائه می‌دهد.

جک رنجرموند مدیر موسسه شرکت ESRI معتقد است که GIS در حقیقت ۳ هدف را دنبال می‌کند:

۱- گسترش بهره‌وری در بکارگیری اطلاعات جغرافیایی.

۲- بهبود مدیریت اطلاعات جغرافیایی.

۳- ایجاد شیوه های استراتژیک برتر در استفاده از اطلاعات جغرافیایی به منظور تقویت فرایند تصمیم گیری (هاکسهلد، صص ۴۵،۴۶،۴۷ ).

اخبار مرتبط